Belvivo
Ara

Sürdürülebilir Yaşam · Rehber

Balkonda Kompost Mümkün mü?

Bahçeniz olmasa da mutfak artıklarını toprağa dönüştürebilirsiniz. Kokusuz kompostun dengesi.

Belvivo Editör Masası2 dk okuma

Balkonda Kompost Mümkün mü? yazısının kapak fotoğrafı
Fotoğraf: rawpixel · CC0

Kompost için geniş bir bahçe şart değil; kapaklı bir kova ve doğru denge yeterli. Balkonda kompost yapmak, mutfak artıklarını çöpe göndermek yerine saksılarınız için besine çevirmenin sakin bir yoludur. Bu yazıda malzeme dengesini, nem ayarını, koku sorununun çözümünü ve nelerin kovaya girmeyeceğini adım adım anlatıyoruz. Birkaç haftalık dikkat sonrasında düzen kendiliğinden oturur.

Kova ve yeşil kahverengi dengesi

Kapaklı, havalandırma için yan yüzeylerine küçük delikler açılmış bir kova ya da hazır bir balkon komposter işinizi görür. Temel kural, yeşil ve kahverengi malzemeyi dengelemek. Yeşiller sebze meyve artıkları ve kahve telvesidir. Kahverengiler kuru yaprak, karton, yumurta kolisi ve kâğıttır. Yeşiller azot, kahverengiler karbon sağlar ve mikroorganizmaların rahat çalışması için ikisine de ihtiyaç vardır. Kabaca bir ölçü olarak, bir kova yeşile iki kova kahverengi eklemek iyi bir başlangıçtır. Malzemeleri küçük parçalara bölmek, ayrışmayı hızlandırır.

Katmanlar ve nem

Her yeşil katmanın üzerini kahverengiyle örtün. Kovanın tabanına önce karton ya da kuru yapraktan bir yatak yapmak fazla suyu emer. Karışım sıkılmış bir sünger kadar nemli olmalı; avucunuzda sıktığınızda damla damla su akıyorsa fazla ıslak, toz gibi dağılıyorsa fazla kuru demektir. Fazla ıslaksa kuru karton, fazla kuruysa bir miktar su ekleyin. Haftada bir kez uzun saplı bir kürek ya da sopayla karıştırmak karışımı havalandırır. Kapağı kapalı tutmak sinekleri uzak tutar ve nemi dengeler.

Kovanın yerini seçerken balkonun yarı gölgeli, rüzgârdan korunaklı bir köşesini düşünün. Yaz sıcağında kapalı kovanın içi hızla ısınabilir, bu da kokuyu artırır. Kışın ise ayrışma yavaşlar ama durmaz; kovayı duvara yakın tutmak ve dışını kalın bir bezle sarmak işe yarar. Kovanın altına bir tepsi koymak, süzülen suyun balkonu kirletmesini önler. Sızan bu sıvı seyreltilerek bitkilere verilebilir.

Koku ve sinek sorunları

Kötü koku genellikle fazla ıslaklığın ya da havasızlığın işaretidir. Biraz karton ekleyip karıştırmak çoğu zaman sorunu çözer. Taze artıkları kovanın içine gömmek, yüzeyde bırakmaktan daha iyidir; meyve sinekleri açıkta kalan kabuklara üşüşür. Çok kokan artıkları, örneğin soğan ve narenciye kabuklarını, azar azar ekleyin. Narenciye kabuğu fazlaysa karışımı asitleştirebilir. Kovayı doğrudan güneşte bırakmayın, yarı gölgeli bir köşe daha dengeli sonuç verir. Bu ayarlardan sonra sağlıklı bir kompost toprak kokar, çürük kokmaz.

Kahve telvesini ve çay posasını eklerken fazla miktarda tek seferde boşaltmayın, çünkü sıkışıp topaklanır. Yumurta kabuklarını ezip eklemek kalsiyum katar. Kuru yaprak bulmak zor olabilir; yırtılmış karton, yumurta kolisi ve kullanılmış kâğıt havlu iyi birer yedektir. Kâğıt ve kartonun mürekkebi ve plastik kaplaması olmamasına dikkat edin. Küçük parçalar halinde eklediğiniz her malzeme, kompostun daha çabuk olgunlaşmasına yardım eder.

Nelere dikkat edilmeli

Et, süt ürünü ve yağlı yemek artıklarını kovaya koymayın; hem koku yaratırlar hem de haşere çekerler. Evcil hayvan atığı da balkon kompostuna uygun sayılmaz. Birkaç ay sonra koyu renkli, ufalanan ve toprak kokulu bir karışım elde edersiniz. Bunu ince bir elekten geçirip saksı toprağına karıştırabilirsiniz. Başlangıçta saksının yüzde onunu geçmeyen bir oranda eklemek mantıklıdır. Saksılarınız bu ev yapımı gübreyi çok sevecek, siz de mutfak çöpünün azaldığını hissedeceksiniz.

İlk kompostunuz mükemmel olmayabilir. Her denemede dengeyi biraz daha iyi tanır, balkonunuzdaki küçük döngüyü zamanla ustalıkla yönetirsiniz.